Ισραηλινός κινηματογράφος online: «Μεναχέμ Μπέγκιν: Ειρήνη και Πόλεμος» – διαθέσιμο έως 16 Ιουνίου, ώρα 19:00

Η Πρεσβεία του Ισραήλ συνεχίζει να προσφέρει online Ισραηλινές ταινίες, υποτιτλισμένες στα ελληνικά.

Αυτή την εβδομάδα, σας προσκαλούμε να απολαύσετε την ταινία «Μεναχέμ Μπέγκιν: Ειρήνη και Πόλεμος», με θέμα την καθοριστική, για το σύγχρονο Ισραήλ, πρωθυπουργία του Μεναχέμ Μπέγκιν.

Για να δείτε την ταινία:

1) κάνετε κλικ στον σύνδεσμο: https://vimeo.com/427674202

2) χρησιμοποιήστε τον κωδικό πρόσβασης: MenachemBeginGreek

Η ταινία είναι διαθέσιμη από σήμερα Τετάρτη 10 Ιουνίου, ώρα 19:00 έως την Τρίτη 16 Ιουνίου, ώρα 19:00.

Η προβολή περιορίζεται σε 1.000 θεάσεις.

Ελπίζουμε ότι μέσω των ταινιών αυτών γνωρίσατε καλύτερα το Ισραήλ, τη δυναμική κοινωνία του και τον πολύπλευρο πολιτισμό του.

Ευχαριστούμε θερμά τις χιλιάδες των θεατών μας!

******************************************

Σκηνοθεσία: Λέβι Ζίνι

Παραγωγή: Αβισάι Πέρετς

Ισραήλ, 2020, 85’

Στα εβραϊκά με ελληνικούς υπότιτλους

Η ταινία γυρίστηκε για την 40η επέτειο της συνθήκης ειρήνης μεταξύ Ισραήλ και Αιγύπτου και παρουσιάζει ένα άγνωστο πορτρέτο του πρωθυπουργού του Ισραήλ Μεναχέμ Μπέγκιν. Τα έξι ταραγμένα χρόνια της διακυβέρνησης του Μπέγκιν είχαν επιπτώσεις που είναι ακόμα αισθητές στην κοινωνία και την πολιτική σκηνή του Ισραήλ. Μέσα από τα γεγονότα εκείνης της εξαετίας, η ταινία απεικονίζει το πολύπλευρο πορτρέτο ενός ανθρώπου με ακλόνητη ιδεολογία, καθώς και το πολιτισμικό μωσαϊκό και τη διαιρεμένη κοινωνία του Ισραήλ της εποχής εκείνης. Η ταινία συνδυάζει σπάνια πλάνα αρχείου που προβάλλονται για πρώτη φορά, καθώς και σύγχρονες συνεντεύξεις με σημαντικές προσωπικότητες επί πρωθυπουργίας του Μεναχέμ Μπέγκιν.

ΦΚΘ: Τα 5 Works in Progress που συμμετέχουν στο online «Thessaloniki Goes to Cannes»

Με μεγάλη χαρά το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης ανακοινώνει τα
5 Works in Progress που θα συμμετάσχουν στη δράση «Thessaloniki Goes to Cannes», η οποία θα πραγματοποιηθεί online στο πλαίσιο του τμήματος Marché du Film του Φεστιβάλ Καννών (22 – 26 Ιουνίου, 2020).

Η συμμετοχή της Αγοράς του ΦΚΘ στο «Thessaloniki Goes to Cannes» είναι μια συνεργασία του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου με το Φεστιβάλ Καννών. Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα από τη Νοτιοανανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια που παίρνει μέρος στη συγκεκριμένη δράση του Marché du Film του Φεστιβάλ Καννών, μιας από τις μεγαλύτερες και πιο περιζήτητες αγορές ταινιών στον κόσμο. 

Την Τρίτη 23 Ιουνίου θα παρουσιαστούν διαδικτυακά σε επαγγελματίες του κινηματογραφικού χώρου δύο ελληνικές ταινίες μυθοπλασίας και τρία ντοκιμαντέρ σε εξέλιξη. Πρόκειται για τα εξής πρότζεκτ: 

Dog

Σκηνοθεσία: Γιάννα Αμερικάνου, Παραγωγή: Μόνικα Νικολαΐδου, Συμπαραγωγή: Έφη Σκρόμπολα, Βασίλης Τζανίδης, Γιώργος Κυριάκος, Κώστας Λαμπρόπουλος, με την υποστήριξη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Κύπρος – Ελλάδα, Ταινία μυθοπλασίας

Ο νεαρός Δημήτρης, λίγο πριν γίνει ενήλικας -αλλά σε μεγάλο βαθμό ακόμα παιδί- έχει εξιδανικεύσει τον πατέρα του, ο οποίος θα απελευθερωθεί σύντομα από τη φυλακή, και του έχει προσδώσει σχεδόν μυθικές διαστάσεις. Όταν αποκαλυφθεί η πραγματική φύση του πατέρα του, η επιθυμία του Δημήτρη για μια πραγματική οικογένεια θα τεθεί υπό αμφισβήτηση. Ο Δημήτρης θα πρέπει να παλέψει για να κρατηθεί από την πραγματικότητα, προκειμένου να ξεφύγει από τη βία.

Esperanto

Σκηνοθεσία – Παραγωγή: Στρατής Χατζηελενούδας, Ντοκιμαντέρ

“Esperanto” σημαίνει «αυτός που ελπίζει». Ένα ποιητικό δοκίμιο πάνω στην επικοινωνία, τη γλώσσα και τη σχέση ανάμεσα σε ανθρώπους και πουλιά. Οι πρωταγωνιστές είναι άνθρωποι που συμμετέχουν σε έναν σύλλογο εκτροφής πτηνών, του οποίου τα μέλη, κυρίως άνδρες, μαθαίνουν τη γλώσσα των πουλιών. Οι συμμετέχοντες έχουν διαφορετικό υπόβαθρο και προέρχονται από διαφορετικά μέρη της Ελλάδας. Επί έναν χρόνο προσπαθούν να μάθουν στα αγαπημένα τους πτηνά το πιο όμορφο τραγούδι, ελπίζοντας να κερδίσουν στον ετήσιο διαγωνισμό κελαηδίσματος.

Green Sea

Σκηνοθεσία: Αγγελική Αντωνίου, Παραγωγή: Λιλέτ Μπόταση (Inkas Films), Αγγελική Αντωνίου (Angeliki Antoniou Filmproduktion), Συμπαραγωγή: Γιόστ Χέρινγκ (Jost Hering Filme), με την υποστήριξη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Ελλάδα – Γερμανία, Ταινία μυθοπλασίας

Η Άννα έχει χάσει τη μνήμη της, αλλά δεν έχει ξεχάσει πώς να μαγειρεύει. Μια νύχτα εμφανίζεται σε μία εργατική συνοικία σε ένα ελληνικό λιμάνι. Εκεί γνωρίζει τον μοναχικό Ρούλα και βρίσκει φιλοξενία και εργασία στην ταβέρνα του. Στην κουζίνα, ανάμεσα στις μυρωδιές των μπαχαρικών και σε σχεδόν ξεχασμένες συνταγές, παλεύει να ανασυνθέσει το παρελθόν της. Το απλό, αλλά νόστιμο φαγητό της ξυπνά μνήμες στους θαμώνες της ταβέρνας, οι οποίοι με τη σειρά τους τη βοηθούν να βρει τον εαυτό της, την ώρα που ο Ρούλα ανακαλύπτει την πραγματική ταυτότητα της Άννας.

If it’s not OK it’s not the end

Σκηνοθεσία – Παραγωγή: Σαλβαδόρ Μουνιόθ, Συμπαραγωγή: Raul Mora Jorquera, Producciones Minúsculas, Ελλάδα – Ισπανία, Ντοκιμαντέρ

Ο Θοδωρής Ριτζάκης είναι τρεις φορές πρωταθλητής Ελλάδας στην πυγμαχία. Ο νεαρός πρωταθλητής είναι απόφοιτος της σχολής Οικονομικών και Στατιστικής και πατέρας τριών παιδιών, ενώ ονειρεύεται το μέλλον του ως προπονητής. Προσπαθεί να τα φέρει όλα βόλτα και, παράλληλα, να επανεφεύρει τον εαυτό του στον κόσμο της πυγμαχίας και να αναζωογονήσει τη σχέση του με τη σύζυγο και τα παιδιά του. Πιστεύει ότι όλα θα πάνε καλά. Και εάν τελικά δεν πάνε καλά, τότε δεν ήρθε το τέλος.

Made in Vain

Σκηνοθεσία: Μιχάλης Κλιούμης, Παραγωγή: Λουίζος Ασλανίδης, Ekso Productions, Συμπαραγωγή: Μιχάλης Κλιούμης, με την υποστήριξη του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Ελλάδα, Ντοκιμαντέρ

Άνδρες περιποιημένοι. Με τεχνητό μαύρισμα, μανικιούρ και πεντικιούρ, αψεγάδιαστη επιδερμίδα και τρομακτικά μυώδη σώματα, φορούν αποκαλυπτικά εσώρουχα και ποζάρουν πάνω στη σκηνή, φανερώνοντας τα λαμπερά τους χαμόγελα. Κάνουν χρήση αναβολικών και καταναλώνουν στεροειδή που προορίζονται συνήθως για βαριά ασθενείς, αξιοποιώντας παρενέργειες που τους μετατρέπουν σε υπέρ-ανθρώπους. Στο τέλος, βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε έναν κόσμο μοναξιάς, ανασφάλειας και ψυχικής και σωματικής ασθένειας.

Το Φεστιβάλ ανυπομονεί να φιλοξενήσει την ελληνική πρεμιέρα των ταινιών στο 61ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και στο 23ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

43ο Φεστιβάλ Δράμας και το Pitching Lab/Forum θα διεξαχθεί ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ και αποκλειστικά στην αγγλική γλώσσα

43o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΤΑΙΝΙΩΝ  ΜΙΚΡΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΔΡΑΜΑΣ

  20-26 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2020

ONLINE

   PITCHING  LAB  2020

Για έβδομη χρονιά φέτος, στο πλαίσιο του 43ου Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας – DISFF (20- 26 Σεπτεμβρίου 2020), θα πραγματοποιηθεί εργαστήριο pitching και forum παρουσίασης οπτικοακουστικών σχεδίων μικρού μήκους σε παραγωγούς και χρηματοδότες. Το Pitching Lab/Forum θα διεξαχθεί ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ και αποκλειστικά στην αγγλική γλώσσα.

Στο πλαίσιο της Εκπαιδευτικής Πλατφόρμας DRAMA TALENT LAB, το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου στη Δράμα διοργανώνει εργαστήριο Pitching Lab για την παροχή τεχνικών pitching σε σκηνοθέτες / παραγωγούς,  ενώ στο Pitching Forum νέοι σκηνοθέτες και παραγωγοί από όλο τον κόσμο παρουσιάζουν το project τους, σε ένα pitch, διάρκειας 5’ σε παραγωγούς και πιθανούς χρηματοδότες.

Οι καλεσμένοι στο φόρουμ, μπορούν να υποβάλουν ερωτήσεις σε κάθε δημιουργό, διάρκειας 5’. Στο τέλος του Pitching Forum, οι συμμετέχοντες έχουν επίσης την ευκαιρία να οργανώσουν μεμονωμένες συναντήσεις με ενδιαφερόμενους παραγωγούς ή διευθυντές φεστιβάλ , για την πιθανή προώθηση των έργων τους.

A. Pitching Lab

4ήμερο Εργαστήριο PITCHING για σχέδιο ταινίας μικρού μήκους (μυθοπλασίας ή κινουμένων σχεδίων έως 20’/ ντοκιμαντέρ έως 30’). Κατάθεση των σχεδίων (αποκλειστικά στην Αγγλική γλώσσα) έως 1η Ιουλίου 2020 στο mail pitching@dramafilmfestival.gr

Φάκελος κατάθεσης:

Σύνοψη έως 200 λέξεις

Περιγραφή του σχεδίου έως 500 λέξεις (σε αυτήν πρέπει να περιλαμβάνεται logline έως 50 λέξεις).

Βιογραφικά της δημιουργικής ομάδας (σεναριογράφου, σκηνοθέτη, παραγωγού) έως 200 λέξεις έκαστο.

Οπτικοακουστικό υλικό.

Ανακοίνωση επιλεγμένων σχεδίων 31 Ιουλίου 2020 (έως 12 σχέδια).

B. Pitching Forum

Το Pitching Forum θα διεξαχθεί ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου με προσκεκλημένους παραγωγούς, χρηματοδότες, διευθυντές φεστιβάλ και λοιπούς ενδιαφερόμενους. Το Pitching Forum θα είναι ανοιχτό για το κοινό σε live streaming.

Χρόνος παρουσίασης για κάθε project 5’
Χρόνος ερωτήσεων και απαντήσεων 5’

Βραβεία Drama Pitching Lab

Finos Film: Χρηματικό έπαθλο για το καλύτερο σχέδιο

Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου: Συμμετοχή στην παραγωγή του καλύτερου σχεδίου

Authorwave: Υπηρεσίες εργαστηρίου post production

Έπαινοι:

Development / script doctoring sessions.

Διεύθυνση Pitching Lab:  Βαρβάρα Δούκα 

https://www.dramafilmfestival.gr/festival/pitching-lab/

Το Φεστιβάλ Δράμας,  ο Γιάννης Σακαρίδης και οι συνεργάτες του,  είναι πανέτοιμοι για την επόμενη μέρα του φεστιβάλ και ανυπομονούν να υποδεχθούν τους μικρομηκάδες στη Δράμα.

Περισσότερες πληροφορίες:

info@dramafilmfestival.gr (Γραμματεία Φεστιβάλ Δράμας)

Γραφεία Δράμας: τηλ. 25210 47575

Γραφεία Αθήνας: τηλ. 210 3300309

22ο Φ.Ν.Θ. Αφιέρωμα Memes: Ανοιχτή συζήτηση

22ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΝΤΟΚΙΜΑΝΤΕΡ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ [19-28/5/2020]

Αφιέρωμα Memes: Ανοιχτή συζήτηση

Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 27 Μαΐου η τρίτη και τελευταία ανοιχτή συζήτηση στο πλαίσιο του 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, η οποία είχε στο επίκεντρό της τα memes. Στη συζήτηση, η οποία μεταδόθηκε ζωντανά από το κανάλι του Φεστιβάλ στο YouTube, πήραν μέρος ο Ματίας Φριτς, σκηνοθέτης της ταινίας Η ιστορία του Technoviking που προβάλλεται στο σχετικό αφιέρωμα της φετινής διοργάνωσης, ο Γιάννης Ιωαννίδης, πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και η Στεύη Κίτσου, δικηγόρος με ειδίκευση στα ανθρώπινα δικαιώματα, μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, καθώς και οι Πέτρος Ντόκος και Κώστας Κρίνος, δημιουργοί της πασίγνωστης και δημοφιλούς σελίδας The Real Ancient Memes. Αρχικά, τον λόγο πήρε ο συντονιστής της συζήτησης, Γιάννης Παλαβός, ο οποίος αφότου καλωσόρισε θερμά όλους τους ομιλητές εισήγαγε το κοινό στο θέμα της συζήτησης: «Πολλοί πιστεύουν πως τα memes δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια ευχάριστη νότα γέλιου στην καθημερινότητά μας. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι ένα σύνθετο ζήτημα με πολλές και πολύ σημαντικές παραμέτρους, μεταξύ των οποίων και η προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον. Οι καλεσμένοι μας, οι οποίοι προέρχονται από διαφορετικά πεδία ειδίκευσης, θα σκιαγραφήσουν μια σφαιρική εικόνα αυτού του πολύπλοκου φαινομένου της εποχής μας», κατάληξε σχετικά, προτού παραδώσει τη σκυτάλη στους προσκεκλημένους του Φεστιβάλ.

Ο πρώτος που τοποθετήθηκε ήταν ο γερμανός σκηνοθέτης Ματίας Φριτς, ο οποίος αναφέρθηκε αρχικά στο περιστατικό που λειτούργησε ως αφορμή για το ντοκιμαντέρ Η ιστορία του Technoviking. «Πριν 20 χρόνια, το 2000, κινηματογραφούσα στιγμιότυπα από τη Fuckparade του Βερολίνου, μια παρέλαση που πραγματοποιείται σε δημόσιο χώρο, και αποφάσισα να απομονώσω ένα τετράλεπτο στιγμιότυπο στο οποίο εμφανίζονταν ένας ημίγυμνος άνδρας. Το συγκεκριμένο στιγμιότυπο απέκτησε τη μορφή αυτόνομου καλλιτεχνικού πρότζεκτ με τίτλο Είναι αλήθεια ή όχι; και φιλοξενήθηκε σε διάφορους χώρους τέχνης. Μετά από λίγα χρόνια, το 2006, όταν δημιουργήθηκε το YouTube, ανέβασα το βίντεο, το οποίο έγινε viral την επόμενη χρονιά. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι ήταν από τα πρώτα viral video memes στην ιστορία», ανέφερε χαρακτηριστικά. Αμέσως μετά, σημείωσε ότι προσπαθούσε επί δύο χρόνια να έρθει σε επαφή με τον άνδρα που εμφανιζόταν στο βίντεο, χωρίς όμως επιτυχία. «Ακόμη κι όταν είχα βρεθεί στην Ασία, μιλούσα με ανθρώπους που ήξεραν ποιος είμαι χωρίς να έχουμε γνωριστεί επειδή είχαν παρακολουθήσει το βίντεο. Επομένως, ήμουν σίγουρος ότι και ο Technoviking θα το είχε δει και ότι θα επικοινωνούσε μαζί μου κάποια στιγμή. Το γεγονός ότι είχα αρχίσει να κερδίζω κάποια χρήματα από το βίντεο μέσω διαφημίσεων ίσως να έπαιξε ρόλο στην απόφασή του να έρθει τελικά σε επαφή μαζί μου μέσω δικηγόρου, καταθέτοντας αγωγή εναντίον μου για προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητα, παράπτωμα στο οποίο ομολογώ πως υπέπεσα από τη στιγμή που τον κινηματογράφησα χωρίς την άδειά του. Φυσικά, υπάρχει και ο αντίλογος που υποστηρίζει ότι και η ελευθερία της καλλιτεχνικής έκφρασης πρέπει να προστατεύεται από τον νόμο. Οφείλω πάντως να διευκρινίσω πως τη στιγμή της δημιουργίας του βίντεο πίστευα ειλικρινά πως δεν διαπράττω κάποια παρανομία, καθώς πολλοί άνθρωποι με είχαν διαβεβαιώσει πως δεν υφίσταται παραβίαση του δικαιώματος στην προσωπικότητα σε περίπτωση μαζικής εκδήλωσης σε δημόσιο χώρο. Προφανώς έκαναν λάθος, όπως έμελλε να διαπιστώσω με πολύ δυσάρεστο τρόπο», κατέληξε σχετικά ο Ματίας Φριτς. Ολοκληρώνοντας την αρχική του τοποθέτηση, ο γερμανός σκηνοθέτης συμπλήρωσε ότι ενώ αποδέχεται την απόφαση του δικαστηρίου (το οποίο τον υποχρέωσε να αποσύρει το βίντεο, αλλά τον έκρινε αθώο σε αρκετά από τα αιτήματα της αντίδικης πλευράς) εξακολουθεί να έχει την αίσθηση πως ο δικαστής που επιλήφθηκε της υπόθεσης δεν ήταν διόλου εξοικειωμένος με τις σύγχρονες πτυχές και εκφάνσεις της τέχνης. 

Μήπως, λοιπόν, πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε το νομικό μας οπλοστάσιο στην ψηφιακή εποχή, όπου η ροή κάθε είδους δεδομένων είναι αδιαπραγμάτευτη και αδιάκοπη; Την απάντηση έδωσε ο πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, Γιάννης Ιωαννίδης, ο οποίος δήλωσε πως από την εποχή που (επαν)ιδρύθηκε η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (1953) μέχρι σήμερα έχει μεσολαβήσει μια ολόκληρη κοσμογονία, με αποτέλεσμα η προστασία ορισμένων δικαιωμάτων να γίνεται αντιληπτή με όρους ξεπερασμένους, που δεν λαμβάνουν υπόψη τη ριζική αλλαγή του τοπίου με την έλευση του διαδικτύου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κτλ. «Αν ανατρέξουμε στην εμβληματική υπόθεση Von Hannover v. Germany (στην οποία η πριγκίπισσα Καρολίνα του Μονακό προσέφυγε κατά της Γερμανίας εξαιτίας της άρνησης των γερμανικών δικαστηρίων να διατάξουν ασφαλιστικά μέτρα για την απαγόρευση δημοσίευσης φωτογραφιών της ενάγουσας στο περιοδικό Spiegel) που εκδικάστηκε στο Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου, θα παρατηρήσουμε πως συγκρούονται δύο δικαιώματα που χρήζουν νομικής προστασίας: αφενός το δικαίωμα του ατόμου στην προστασία της εικόνας, αφετέρου το δικαίωμα προστασίας της καλλιτεχνικής έκφρασης. Επομένως, κάθε δικαστήριο, σε μια ανάλογη υπόθεση, είναι υποχρεωμένο να προβεί σε μια στάθμιση μεταξύ των δύο προστατευόμενων δικαιωμάτων. Παρακολουθώντας πάντως το ντοκιμαντέρ, διαπίστωσα πως ο Ματίας κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να έρθει σε επαφή με τον Technoviking, ώστε να βρεθεί μια λύση προτού η υπόθεση πάρει τη δικαστική οδό. Από τη μια, υπάρχει λογική στον περιορισμό που επέβαλε το Δικαστήριο στον Ματίας, από την άλλη τίθεται ένα εύλογο ερώτημα. Πώς ακριβώς προστατεύεται η εικόνα του συγκεκριμένου προσώπου από την επιβολή περιορισμών αποκλειστικά σε ένα άτομο, τη στιγμή που η μεγαλύτερη έκθεση της εικόνας του Technoviking προέκυψε από την ιλιγγιώδη αναπαραγωγή του βίντεο από πηγές στις οποίες δεν έχει τον παραμικρό έλεγχο ο Ματίας;», ανάφερε ο κ. Ιωαννίδης στην αρχική του τοποθέτηση, για να συμπληρώσει χαρακτηριστικά ο Γιάννης Παλαβός: «Όπως αναφέρεται κάποια στιγμή στο ντοκιμαντέρ, είναι σαν να νομίζεις ότι θα ελέγξεις μια πανδημία με το να σκοτώσεις τον πρώτο ασθενή».

Είναι όμως εφικτό να προστατεύσουμε επαρκώς το δικαιώματα που σχετίζονται με την προστασία της εικόνας, της προσωπικότητας του ιδιωτικού βίου χωρίς να καταφύγουμε στη λογοκρισία και την καταπίεση της καλλιτεχνικής έκφρασης; Ο κ. Ιωαννίδης ήταν σαφής και κατηγορηματικός: «Είναι αδύνατο να θεσπίσουμε ένα ενιαίο και αποτελεσματικό κανονιστικό πλαίσιο που να καλύπτει ολόκληρο το εύρος του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Έχουμε να κάνουμε με ένα φαινόμενο οικουμενικών διαστάσεων που δεν μπορεί να ρυθμιστεί σε τοπικό επίπεδο. Για παράδειγμα, η απόφαση ενός γερμανικού δικαστηρίου δεν εξασφαλίζει την προστασία του ίδιου δικαιώματος στην Ινδία. Αντιστοίχως, ένα δικαστήριο ενδέχεται πχ να έχει διατάξει την απόσυρση προσωπικών δεδομένων από έναν διακομιστή (server) στις ΗΠΑ, δεν είναι όμως σε θέση να προσφέρει την παραμικρή προστασία στην περίπτωση που τα δεδομένα αυτά έχουν μεταφερθεί σε άλλες χώρες. Φυσικά, θα μπορούσα να σας απαντήσω με ρομαντική διάθεση, υποστηρίζοντας τη δημιουργία ενός συστήματος διαχείρισης αυτών των ζητημάτων σε παγκόσμια κλίμακα. Αν λάβουμε βέβαια υπόψη το γεγονός ότι δεν έχουμε κατορθώσει μέχρι τώρα να έρθουμε σε συνεννόηση για ακόμη πιο σημαντικά και προφανή ζητήματα, μια τέτοια σκέψη μοιάζει μάλλον ανεδαφική. Ανεξαρτήτως αυτού, όμως, ένα τέτοιο εγχείρημα θα εγκυμονούσε πολλούς και πολύ σοβαρούς κινδύνους. Το συγκεκριμένο θέμα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και δεν υπάρχουν ξεκάθαρες λύσεις. Κατά τη γνώμη μου, σε κάθε ανάλογη περίπτωση θα πρέπει οι εμπλεκόμενες πλευρές να εξαντλούν τα περιθώρια εξεύρεσης μιας συναινετικής λύσης προτού καταφύγουν στη δικαστική οδό. Τα δικαστήρια δεν είναι πάντα σε θέση να επιλύουν αποτελεσματικά κάθε διαφορά που προκύπτει», κατέληξε χαρακτηριστικά.

Στρέφοντας τη συζήτηση προς την πολιτισμική διάσταση του φαινομένου των memes, o Γιάννης Παλαβός παρέδωσε τη σκυτάλη στους δύο δημιουργούς της δημοφιλέστατης σελίδας The Real Ancient Memes, η οποία αριθμεί περισσότερους από 400.000 ακόλουθους στο facebook. Ο Πέτρος Ντόκος πήρε αρχικά τον λόγο, τονίζοντας πως τα memes αποτελούν την πολιτισμική αντανάκλαση των όσων βιώνει μια κοινωνία σε μια δεδομένη χρονική συγκυρία. «Τα memes καθρεφτίζουν την κοινωνική πραγματικότητα που αφορά όλους μας. Για παράδειγμα, από τη στιγμή που ξέσπασε η πανδημία του Covid-19 και επιβλήθηκε η καραντίνα, καταγράψαμε όλες τις νέες συμπεριφορές κι όλες τις νέες περιστάσεις που γεννήθηκαν μέσα από αυτή την πρωτόγνωρη συνθήκη του εγκλεισμού και προσπαθήσαμε να αποδώσουμε αυτές τις αλλαγές με χιουμοριστικό τρόπο, προσφέροντας μια αισιόδοξη νότα εν μέσω άγχους και πίεσης. Αν τυχόν τα δικά μας memes έπεφταν σε χέρια εξωγήινων μετά από χιλιάδες χρόνια, νομίζω πως θα σχημάτιζαν την εντύπωση πως οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη περνούσαν υπέροχα και διασκέδαζαν όλη την ώρα, δίχως να τους βαραίνει οποιαδήποτε έγνοια. Επιδίωξή μας είναι να αστειευτούμε με τα πάντα, ως αντίδοτο τόσο στην απαισιοδοξία όσο και στη ματαιοδοξία», δήλωσε σχετικά, με τον Κώστα Κρίνο να συμπληρώνει: «Προσπαθούμε να ανακαλύψουμε την αστεία πλευρά στο καθετί που συμβαίνει στην κοινωνία και στη ζωή. Διότι τα πάντα, ακόμη και οι πιο άσχημες καταστάσεις, κρύβουν μέσα τους κάτι το αστείο και παιχνιδιάρικο».

Τι έχουν, όμως, να απαντήσουν οι δύο πρωτεργάτες των Real Ancient Memes σε όσους τους ασκούν κριτική υποστηρίζοντας πως τα memes που δημιουργούν δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα απλό αναμάσημα τυποποιημένων κλισέ; «Από την πλευρά μας, έχουμε θέσει ένα απλούστατο στόχο: να φανούμε αστείοι και να προκαλέσουμε το γέλιο. Μαζί με την αποδοχή, αναπόφευκτα θα υπάρξουν και οι haters. Η σελίδα μας έχει τον χαρακτήρα του mainstream, απευθύνεται σε ένα ευρύτατο κοινό. Θεωρητικά, επιθυμία μας είναι να μιλήσουμε για τους πάντες και τα πάντα μέσα από τα memes, αλλά αυτό φυσικά δεν είναι εφικτό στην εποχή μας, καθώς προκύπτουν συνεχώς ζητήματα πολιτικής ορθότητας. Όσο για τους haters, προσπαθούμε να μην τους επιτρέψουμε να μας επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό, ενώ πολύ συχνά καταφεύγουμε στο τρολάρισμα προκειμένου να αποκρούσουμε τις επιθέσεις που δεχόμαστε», ανέφερε ο Πέτρος Ντόκος, ενώ ο Κώστας Κρίνος αρκέστηκε να συμπληρώσει με νόημα: «Αυτό που πρέπει να έχουμε κατά νου κάθε φορά που κρίνουμε πολύ αυστηρά τα memes είναι ότι πολύ συχνά η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο αστεία από το ίδιο το meme που τη σατιρίζει».

Στη συνέχεια, ο Ματίας Φριτς, με αφορμή μια έκθεση που είχε παρουσιάσει κάποτε στη Γερμανία, η οποία περιελάμβανε βίντεο που παρωδούν το αυθεντικό βίντεο του Technoviking, αναφέρθηκε στην καλλιτεχνική αξία των memes: «Τα memes αποτυπώνουν τις προσλαμβάνουσές μας και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τα γεγονότα καθώς μεγαλώνουμε. Στην τέχνη, εξάλλου, τα πάντα εμπεριέχουν ένα βαθμό μίμησης. Προσωπικά μιλώντας, δεν πιστεύω στην παρθενογένεση και στην απόλυτη αυθεντικότητα. Κάθε μορφή τέχνης αντλεί στοιχεία από κάτι που έχει προηγηθεί. Όπως λέει και ένα ρητό με το οποίο συμφωνώ απόλυτα: “είμαστε όλοι νάνοι, που στεκόμαστε σε ώμους γιγάντων”. Ειλικρινά, δεν μπορώ καν να διανοηθώ πώς θα είναι η ανθρωπότητα σε 1.000 χρόνια από τώρα, αλλά είμαι απόλυτα βέβαιος πως οτιδήποτε φτιάξουμε εμείς θα υποστεί μεταλλάξεις, μεταμορφώσεις και τροποποιήσεις από τις επόμενες γενεές. Οι ιστορικοί της τέχνης ορίζουν μεν τι είναι η τέχνη, αλλά πάντοτε σε μεταγενέστερο στάδιο, αναφερόμενοι στο παρελθόν. Στην εποχή μας, οτιδήποτε αποκτήσει την ιδιότητα του viral, μπορεί να χρησιμεύσει ως καλλιτεχνική πρώτη ύλη», δήλωσε σχετικά.

Παίρνοντας αφορμή από τα όσα ανέφερε ο Ματίας Φριτς, ο Πέτρος Ντόκος έσπευσε να προσθέσει τα εξής: «Ο Πικάσο είχε πει κάποτε πως οι κακοί καλλιτέχνες αντιγράφουν, ενώ οι καλοί καλλιτέχνες κλέβουν. Νομίζω πως η συγκεκριμένη φράση συνοψίζει όσα μπορούν να ειπωθούν επί του θέματος. Όσον αφορά την περίπτωσή μας, είναι χαρακτηριστικό ότι από τα memes που έχουμε επινοήσει έχουν προκύψει διάφορες viral εκφράσεις, όπως το «θα σας ειδοποιήσουμε» ή το «50 ευρώ», οι οποίες πλέον έχουν βρει τη θέση τους στο καθημερινό λεξιλόγιο των ανθρώπων, αποτελώντας ένα νέο σημείο πολιτισμικής αναφοράς. Ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι που μας εξομολογούνται πως οι πίνακες που χρησιμοποιούμε στα memes τους έχουν κάνει να αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο τη ζωγραφική και τα μουσεία γενικότερα», τόνισε χαρακτηριστικά.

Πέρα όμως από το γέλιο και την ευθυμία που προκαλούν, μήπως υπάρχει και σκοτεινή πλευρά στα memes, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται ως μέσο προώθησης του λαϊκισμού και της ρητορικής μίσους, όπως στην περίπτωση του Pepe le Frog που υιοθετήθηκε από την αμερικάνικη ακροδεξιά; Η απάντηση ήρθε από την κα Στεύη Κίτσου, η οποία προέβη σε μια εξαιρετικά διαφωτιστική διευκρίνηση: «Πρέπει αρχικά να ξεκαθαρίσουμε πως τα δεδομένα που ισχύουν στις ΗΠΑ είναι ολότελα διαφορετικά σε σύγκριση με την ΕΕ. Στις ΗΠΑ επικρατεί το καθεστώς της λεγόμενης “ελεύθερης αγοράς των ιδεών”, όπου τα όρια όσον αφορά την εκφορά του πολιτικού λόγου είναι εξαιρετικά ελαστικά και η οποιαδήποτε επιβολή περιορισμών οφείλει να διαθέτει ισχυρότατη δικαιολογητική βάση. Στον αντίποδα, στην ΕΕ και γενικότερη στην ευρωπαϊκή κουλτούρα, ως απόρροια της φρίκης που βίωσε η ευρωπαϊκή ήπειρος στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, παρατηρεί κανείς μια κανονιστική προσέγγιση αναφορικά με το περιεχόμενο του πολιτικού λόγου. Παρόλα αυτά, η ΕΕ αποφεύγει να επιβάλλει κάποια δέσμη υποχρεώσεων σε ιδιωτικούς φορείς και οργανισμούς, προτιμώντας την επιβολή μη δεσμευτικών κανόνων ήπιου δικαίου (soft law). Όσον αφορά πχ τις εταιρίες που δραστηριοποιούνται στα σόσιαλ μίντια, επαφίεται στις ίδιες να συντάξουν ένα πλαίσιο κανόνων, το οποίο υιοθετείται στη συνέχεια από τον νομοθέτη. Το πρόβλημα με αυτή την προσέγγιση έγκειται στο ότι οι εταιρείες αυτές επωμίζονται τον ρόλο τόσο του ρυθμιστή όσο και του εφαρμοστή αυτών των κανόνων, εγκαθιδρύοντας με αυτό τον τρόπο ένα ιδιόρρυθμο και ελαττωματικό σύστημα “ιδιωτικοποίησης της λογοκρισίας”. Πρέπει πάντως να έχουμε κατά νου πως είναι επείγουσα ανάγκη να εξελίξουμε το νομικό μας οπλοστάσιο όσον αφορά την καταπολέμηση της ρητορικής μίσους στη δημόσια σφαίρα», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Οι δύο δημιουργοί των Real Ancient Memes, μιλώντας επί του θέματος, διευκρίνισαν πως από την πρώτη κιόλας στιγμή είχαν συμφωνήσει ότι δεν πρόκειται να καταπιαστούν με ζητήματα πολιτικού ή θρησκευτικού περιεχομένου. «Η οποιαδήποτε πολιτική αναφορά θα μας απομάκρυνε από το ευρύ κοινό στο οποίο απευθυνόμαστε. Στόχος μας είναι να μην μπορεί κανείς να μας καταλογίσει δείγματα μεροληψίας ή προκατάληψης. Το δικό μας δημιουργικό πεδίο περιορίζεται στις αντιδράσεις και τα συναισθήματα των καθημερινών ανθρώπων απέναντι σε καταστάσεις που βιώνουμε όλοι μας. Προφανώς και μας έχουν προσεγγίσει διάφοροι υποψήφιοι σε περίοδο εκλογών, αλλά δεν μπήκαμε καν στη διαδικασία να συζητήσουμε οποιαδήποτε πρόταση συνεργασίας. Ούτως ή άλλως, έχουμε βρει τον τρόπο και τη μέθοδο ώστε να προσδώσουμε επαγγελματικές διαστάσεις στο πάθος μας, ιδίως με όχημα τις διαφημιστικές καμπάνιες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πέτρος Ντόκος. Αναφερόμενος στο ίδιο θέμα, ο Ματίας Φριτς εξομολογήθηκε πως έχει μετανιώσει για το ότι προσέδωσε εμπορικό χαρακτήρα στο βίντεο του Technoviking, δηλώνοντας πως αν το είχε αποφύγει ίσως να είχε γλυτώσει από μπόλικους μπελάδες που τον ταλαιπώρησαν αργότερα. «Στην αρχή, μπαίνεις στον πειρασμό να δεις πώς θα λειτουργήσει το όλο πράγμα, δεν είναι ποτέ άσχημη ιδέα να βγάλεις κάποια χρήματα. Σε κάποια στιγμή, όμως, όταν διαπίστωσα ότι στο βίντεο του Technoviking είχαν καταλήξει να διαφημίζονται κολοσσοί όπως η Coca-Cola το μετάνιωσα ολόψυχα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο γερμανός σκηνοθέτης. Παράλληλα, δήλωσε πως οι περισσότεροι άνθρωποι που καταφέρθηκαν εναντίον του στο νομικό σκέλος της υπόθεσης δεν είχαν την παραμικρή ιδέα για το συνολικό του έργο ως καλλιτέχνη, έχοντας την εντύπωση πως απλώς εκμεταλλεύτηκε ένα αστείο στιγμιότυπο και έναν άγνωστο άνθρωπο.

Στη συνέχεια, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του κοινού, οι Πέτρος Ντόκος και Κώστας Κρίνος ανέφεραν πως δεν αντιμετώπισαν πρόβλημα με ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας όσον αφορά τους πίνακες που χρησιμοποιούν στα memes τους. «Μιλώντας με τον δικηγόρο μας, πληροφορηθήκαμε πως αν έχει μεσολαβήσει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα από τον θάνατο του καλλιτέχνη –70 χρόνια, αν δεν απατώμαι– δικαιούσαι να χρησιμοποιήσεις το έργο του ως στοιχείο μιας δικής σου σύνθεσης. Επιπλέον, οι εκδόσεις «Καστανιώτης», που εξέδωσαν ένα βιβλίο με τα 100 πιο επιτυχημένα memes που έχουμε σχεδιάσει, μας διαβεβαίωσαν κι αυτές με τη σειρά τους πως δεν θα αντιμετωπίσουμε κάποιο πρόβλημα με το συγκεκριμένο θέμα. Το νομικό πλαίσιο, πάντως, που διέπει τα συγκεκριμένα θέματα είναι μάλλον αρκετά θολό», ανέφεραν σχετικά.

Tα memes, σε τελική ανάλυση, απλώς αντανακλούν την κοινωνική πραγματικότητα ή την συν-διαμορφώνουν; Αυτή ήταν η επόμενη ερώτηση στην οποία κλήθηκαν να απαντήσουν οι ομιλητές της συζήτησης, καταθέτοντας ο καθένας τη δική του άποψη. «Κατά τη γνώμη μας, την αντανακλούν. Αν θέλαμε να αποδώσουμε με δυο λόγια τη δική μας δραστηριότητα, θα έλεγα πως αρχειοθετούμε και καταγράφουμε τα νέα ήθη και τις νέες συμπεριφορές που εμφανίζονται στην κοινωνία», δήλωσε ο Κώστας Κρίνος. Στη συνέχεια, τον λόγο πήρε ο Ματίας Φριτς, ο οποίος υποστήριξε πως λειτουργούν με αμφότερους τρόπους, άποψη με την οποία συμφώνησε και η Στεύη Κίτσου. «Αλλάζουν ενίοτε τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε στη ζωή μας. Για παράδειγμα, ένας ποδοσφαιριστής ενδέχεται να πανηγυρίσει ένα γκολ που πέτυχε με μια χορευτική φιγούρα που εμπνεύστηκε από ένα meme», ανέφερε χαρακτηριστικά ο γερμανός κινηματογραφιστής. Τέλος, ο Γιάννης Ιωαννίδης, εστιάζοντας στη νομική διάσταση του θέματος, δήλωσε σχετικά: «Από τη δική μου σκοπιά, ο νόμος εξακολουθεί να ρυθμίζει συμπεριφορές ανθρώπων. Κατανοώ με ποιο τρόπο μπορεί κάποιος να ισχυριστεί ότι τα memes έχουν αυτονομηθεί, αποκτώντας τη δική του ανεξάρτητη “ζωή”, κατά τη γνώμη μου όμως δεν έχουμε φτάσει ακόμη σε αυτό το σημείο», διευκρίνισε σχετικά, κλείνοντας τη συζήτηση.

Διαδικτυακή ανοιχτή συζήτηση για την Ανθρωπόκαινο Εποχή στο online 22ο ΦΝΘ

Διαδικτυακή ανοιχτή συζήτηση για την Ανθρωπόκαινο Εποχή στο online 22ο ΦΝΘ

Πώς η ανθρώπινη παρουσία στη Γη θέτει σε κίνδυνο το μέλλον του πλανήτη μας; Στο πλαίσιο του online 22ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης οι συμμετέχοντες της διαδικτυακής ανοιχτής συζήτησης που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 24 Μαΐου, στις 20:00, στο κανάλι του Φεστιβάλ στο YouTube, αναφέρθηκαν στην Ανθρωπόκαινο Εποχή και στις γεωλογικές, περιβαλλοντολογικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές, πολιτικές και πολιτισμικές προεκτάσεις της. Στη συζήτηση συμμετείχαν οι Γιάννης Μπουτάρης, πρόεδρος και ιδρυτής Arcturos, Κώστας Στασινόπουλος, επιμελητής και ιστορικός τέχνης, Serpentine Galleries, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), Κωνσταντίνος Βουδούρης, καθηγητής Γεωλογίας ΑΠΘ, Βανέσα Αρχοντίδου, αλπινίστρια και Χρυσόστομος Σταμούλης, καθηγητής Θεολογίας ΑΠΘ.

Τους ομιλητές καλωσόρισε ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, Ορέστης  Ανδρεαδάκης, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Τι ακριβώς σημαίνει η λέξη Ανθρωπόκαινος, άγνωστη σε πολλούς ακόμα, και πώς η ανθρώπινη παρουσία στη γη ανατρέπει τις ισορροπίες στον πλανήτη όλων των όντων που κατοικούν σε αυτόν -όχι μόνο του ανθρώπου; Η Ανθρωπόκαινος είναι μια γεωλογική εποχή η οποία ξεκινά στις μέρες μας, ίσως στα τέλη της βιομηχανικής επανάστασης, ίσως στην αρχή του 20ού αιώνα. Κατά τους περισσότερους ξεκινά μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Είναι μια εποχή που η παρουσία του ανθρώπου επηρεάζει τόσο πολύ πια το περιβάλλον, που τα ίχνη της είναι ορατά παντού και σε όλα τα επίπεδα».

Τον λόγο πήρε ο Κωνσταντίνος Βουδούρης, καθηγητής Γεωλογίας ΑΠΘ, απαντώντας στο ερώτημα του κ. Ανδρεαδάκη για το αν ισχύει όρος Ανθρωπόκαινος και αν υπάρχει ως συγκεκριμένη γεωλογική εποχή.

Σύμφωνα με τον κύριο Βουδούρη «η Γη δημιουργήθηκε πριν 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Αν θεωρήσουμε ότι αυτό αντιπροσωπεύει ένα 24ωρο, ο σοφός άνθρωπος εμφανίστηκε τα τελευταία 2-3 δευτερόλεπτα. Η γη έχει μια ιστορία ενός 24ωρου και η δική μας παρουσία αντιστοιχεί σε 2-3 δευτερόλεπτα. Σήμερα ζούμε την Ολοκαινική περίοδο, την περίοδο εκείνη που άρχισε μετά το λιώσιμο των παγετώνων στην οποία αποκαταστάθηκε η ισορροπία του κλίματος, που μοιάζει λίγο με το σημερινό, και ξεκίνησε πριν 18.000 χρόνια. Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι ο άνθρωπος αφήνει ξεκάθαρο αποτύπωμα στο πλανήτη, είτε με την παρουσία ραδιενεργούς σκόνης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και με τις ατομικές βόμβες. Υπάρχει τροποποίηση της επιφάνειας της Γης. Ο άνθρωπος τροποποιεί το λεπτό στρώμα του πλανήτη μας με έργα υποδομής. Έχουν παραχθεί ορυκτά που οφείλονται στην παρουσία του ανθρώπου. Η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα είναι άλλο ένα σημάδι. Παράλληλα, παρατηρήθηκε μείωση της βιοποικιλότητας, που είναι πολύ σημαντικό γιατί όλοι αναπνέουμε τον ίδιο αέρα, τα ζώα, ο άνθρωπος, τα φυτά. Άλλα σημάδια είναι η παρουσία των πλαστικών και τα στρώματα αιθάλης. Ο άνθρωπος αφήνει σημάδια. Δεν ξέρω αν πρέπει να μετράμε από το 1950 ή από το 1750 που ξεκίνησε η πρώτη φάση της βιομηχανικής επανάστασης, αλλά σίγουρα ο άνθρωπος αφήνει ένα διακριτό σήμα σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Η διεθνής επιτροπή της Στρωματογραφίας θα καταθέσει ένα πόρισμα τα προσεχή χρόνια για το αν πράγματι πρέπει να ονομαστεί αυτή η περίοδος Ανθρωπόκαινος και θα συμβάλει στην ευαισθητοποίηση του κοινού για να βρεθεί μια ισορροπία. Από την σημερινή δυστοπία πρέπει να πάμε στην ουτοπία μιας σχέσης καλύτερης με την φύση. Όλοι οι άνθρωποι δεν αφήνουμε τα ίδια αποτυπώματα. Μια φυλή στη Αφρική ή οι Αβοριγίνες στην Αυστραλία δεν κάνουν την ίδια περιβαλλοντολογική καταστροφή με αυτή που κάνει ο άνθρωπος των αναπτυγμένων καπιταλιστικών χωρών. Άρα υπάρχει και ένα πολιτικό πρόσημο».

Στην συνέχεια ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, έδωσε τον λόγο στον πρώην δήμαρχο Θεσσαλονίκης και πρόεδρο και ιδρυτή του Arcturos, Γιάννη Μπουτάρη, λέγοντας πως είναι ένας από τους πρώτους Έλληνες με ενεργό οικολογική δράση. «Τι διαφορά βλέπετε στην αντίδραση και στην συμμετοχή του κοινού, όταν ξεκίνησε ο Αρκτούρος και σήμερα;».

Όπως εξήγησε ο κ. Μπουτάρης «είναι σημαντική η αντίδραση του κοινού. Να σας πω δυο λόγια για το πως ξεκίνησε η ιστορία του Αρκτούρου. Είχα μια οικολογική συνείδηση που δεν ήταν ακριβώς ενσυνείδητη οικολογική συνείδηση, ήταν μια προσέγγιση στην φύση. Είχε σχέση με τα αμπέλια. Το αμπέλι είναι μια καλλιέργεια, η οποία συνδέεται με το άγριο αμπέλι – και εδώ θα ήθελα να σημειώσω ότι ο Νώε θεωρείται ο πρώτος οινοποιός, διότι στην κιβωτό που δεν πήρε μόνο ζώα αλλά και φυτά, όντας κουρασμένος πάτησε τα σταφύλια, βγήκε το κρασί, το ήπιε και μέθυσε και ήταν ο πρώτος πότης και παράλληλα θεωρείται και ο πρώτος οινοποιός – είναι μύθος αυτός φυσικά. Με την λογική αυτή και λόγω αν θέλετε καταγωγής, αγαπούσα πάντα τα βουνά. Δεν ήμουν ποτέ ορειβάτης, αλλά αγαπώντας τα βουνά, συνάντησα εντελώς τυχαία κάποιους Άγγλους, οι οποίοι είχαν ξεκινήσει στην Ελλάδα, μια εκστρατεία -το Libearty- για την απελευθέρωση των αρκούδων από την συνήθεια που υπήρχε στα Βαλκάνια για την χορεύτρια αρκούδα. Μου άρεσε η ιδέα και πήγα στο υπουργείο Γεωργίας να ρωτήσω τι γίνεται με αυτές τις περιπτώσεις. Μου είπαν πως νόμοι υπάρχουν και απαγορεύεται η κατοχή άγριων ζώων από ανθρώπους. Δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, γιατί και να τις κατάσχουμε πού να τις βάλουμε; Και τότε έγινε ένα κλικ στο κεφάλι μου και είπα θα κάνω έναν δασικό σταθμό στο Νυμφαίο Φλωρίνης, που είναι το μέρος της καταγωγής μου, και εκεί θα φιλοξενούμε τις αρκούδες. Πράγματι, από τότε το υπουργείο Γεωργίας κατάσχει τις αρκούδες και τις παραδίδει στον Αρκτούρο σαν μεσεγγυούχο. Η αρκούδα όταν γεννιέται έχει μέγεθος σαν μικρό ποντίκι, μένει κοντά στην μάνα της για πάνω από δύο χρόνια, μέχρις ότου ενηλικιωθεί και μάθει να ζει στο δάσος. Οι αιχμάλωτες αρκούδες δεν έχουν την εκπαίδευση για το πώς να ζουν στο δάσος. Η καφέ αρκούδα ζει κυρίως στην οροσειρά της Πίνδου και στα σύνορα με την Βουλγαρία στην Δράμα. Καταφέραμε με την επιμονή μας να αλλάξει και η κατεύθυνση της Εγνατίας λίγο πιο νότια. Η πρώτη χάραξη της Εγνατίας περνούσε μέσα από έναν μεγάλο βιότοπο της αρκούδας και κόβοντας τον στην μέση, θα κινδύνευε όλος ο πληθυσμός της. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 που ξεκίνησε όλη αυτή η ιστορία μέχρι σήμερα, από 250 ζώα που είχαν εντοπιστεί σαν πληθυσμός της αρκούδας στα ελληνικά εδάφη, τώρα ξεπερνούν τα 6.700. Τα μέτρα βοήθησαν στο μεγάλωμα της αρκούδας. Η αρκούδα είναι στην κορυφή της πυραμίδας του ζωικού βασιλείου, έτσι μέσω αυτής προστατεύεται και όλο το δασικό οικοσύστημα».

Το λόγο πήρε η Βανέσα Αρχοντίδου, αλπινίστρια, απαντώντας στο ερώτημα του κ. Ανδρεαδάκη για το τι μπορεί να διαπιστώσει κανείς ερχόμενος σε στενή επαφή με σημεία του πλανήτη που είναι παρθένα. Όπως ανέφερε η ίδια, «παρόλο που η ορειβασία δεν είναι το επάγγελμα μου, ο τομέας μου είναι το μάρκετινγκ και το μεγάλωμα των γιων μου, εδώ και μια δεκαετία σχεδόν έχω βάλει στόχο να ανέβω στις επτά υψηλότερες κορυφές του κόσμου. Στο πλαίσιο αυτό έχω ταξιδέψει στις έξι από τις επτά κορυφές, και δεν μιλώ για ταξίδια τουριστικά – συνήθως τα αποκαλούμε αποστολές λόγω του βαθμού οργάνωσης και προετοιμασίας που χρειάζονται. Με έχει επηρεάσει τόσο πολύ αυτή η εμπειρία που πριν από λίγους μήνες ίδρυσα έναν οργανισμό που λέγεται A Woman Can Be και στόχο έχει μεταξύ άλλων την ευαισθητοποίηση των ανθρώπων για ζητήματα όπως είναι και αυτό της κλιματικής αλλαγής. Αυτό που διαπιστώνει κανείς όταν πηγαίνει στα πιο παρθένα σημεία του πλανήτη, είναι πως έχουν επηρεαστεί από την ανθρώπινη δραστηριότητα με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Πώς; Πολλοί νομίζουν ότι η μόνη ανθρώπινη παρουσία στα ψηλά βουνά είναι οι ορειβάτες. Όμως, η κορυφή του Έβερεστ, στην οποία είχα την τιμή να βρεθώ το 2019 πέρσι τέτοιο καιρό, δεν απειλείται από τα 500 άτομα που ανεβαίνουν στο βουνό κάθε Αύγουστο, αλλά από την άνοδο της θερμοκρασίας. Αυτό το οποίο βλέπουμε όλοι οι ορειβάτες είναι ότι οι παγετώνες σιγά-σιγά λιώνουν. Και μάλιστα με τόσο γοργούς ρυθμούς που μπορούμε να πούμε πως ούτε τα ψηλά βουνά δεν είναι πια ακλόνητα όπως λέγαμε παλιά. Οι παγετώνες ανοίγουν τεράστιες χαράδρες και ο καιρός είναι απρόβλεπτος καθώς δεν υπάρχουν πια εποχές. Για μένα είναι ξεκάθαρο ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες είναι η πηγή αυτών των αλλαγών, όπως και να ονομάσουμε την εποχή, είτε Ανθρωπόκαινο, είτε εξακολουθήσουμε να την λέμε Ολόκαινο. Ειδικά την περίοδο της πανδημίας που περάσαμε και μειώσαμε τις δραστηριότητες μας, είδαμε αλλαγές. Η ατμόσφαιρα καθάρισε στα περισσότερα μέρη του πλανήτη. Μπορούσες πια να δεις το Έβερεστ από την Ινδία, κάτι που δεν είχε συμβεί μέσα σε πολλές δεκαετίες. Ο άνθρωπος είναι η πηγή των προβλημάτων και αν πούμε ότι θέλουμε να αλλάξουμε τα πράγματα τότε θα πρέπει να σκεφτούμε κάποια βασικά θέματα, με πρώτο την ευαισθητοποίηση. Η τέχνη, ο κινηματογράφος, το ντοκιμαντέρ παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο. Το επόμενο πρότζεκτ μου άλλωστε αφορά και ένα ντοκιμαντέρ στην Ανταρκτική. Θέλω τις εικόνες αυτές που βλέπω, να τις μεταφέρω και να γίνει ένας ουσιαστικός διάλογος και μία εκπαίδευση για τις νέες γενιές γιατί αυτή τη στιγμή γίνεται μια αόριστη συζήτηση. Διάβασα μια πολύ ωραία φράση την οποία την έλεγε ένας γεωλόγος, ο Μπιλ Ράντμαν, έχουμε την τάση να βάζουμε τα πράγματα με κεφαλαία, να τους δίνουμε επίσημους ορισμούς για να φαίνονται ωραία, οργανωμένα και να τα αφήνουν στο ράφι. Έτσι κάναμε τόσα χρόνια και με την κλιματική αλλαγή. Είναι σημαντικό όλοι μας να δούμε τις συνέπειες του σύγχρονου τρόπου ζωής και να γίνει μία μεγάλη καμπάνια με σκοπό να αλλάξουμε τις συνήθειες μας και όχι να αφήσουμε αυτή την συζήτηση να μείνει στο ράφι»

Η συζήτηση συνεχίστηκε με τον Κώστα Στασινόπουλο, επιμελητή και ιστορικό τέχνης στο Serpentine Galleries και στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), να απαντά στο ερώτημα του κ. Ανδρεαδάκη «η σύγχρονη τέχνη παρακολουθεί το φαινόμενο των επιπτώσεων στο περιβάλλον. Το έχουμε δει σε Μπιενάλε, σε πολλές εκθέσεις, στην δράση στη Serpentine στην οποία είστε επιμελητής. Kατά την άποψή σας ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης μέσα σε αυτό το φάσμα;».

Ο κ. Στασινόπουλος εξήγησε «πως και τα δύο μέρη που συνεργάζομαι έχουν άμεση σχέση με το περιβάλλον, η Serpentine Gallery βρίσκεται στο Hyde Park του Λονδίνου και η έκταση του Κέντρου Πολιτισμού είναι αφιερωμένη κατά 85% στο φανταστικό αυτό πάρκο. Ασχολούμαι με ότι μας φέρνει ζωντανά μαζί, ως επιμελητής των ζωντανών προγραμμάτων. Έμαθα να σκέφτομαι την συνεύρεση, την συναναστροφή, την συνεργασία, τον διάλογο και πάνω από όλα τον κόσμο, το κοινό. Όσον αφορά την Ανθρωπόκαινο, το θέμα αυτό μας είχε απασχολήσει στον τομέα της τέχνης. Θα σας πω κάποια παραδείγματα. To Serpentine Marathon είναι μια εκδήλωση που διαρκεί 24 ώρες και προσκαλεί ανθρώπους από διάφορες ειδικότητες να παρουσιάσουν την δουλειά τους σε ένα συγκεκριμένο θέμα. Το 2014 αφιερώθηκε στο ζήτημα της εξαφάνισης και του ολικού αφανισμού. Ξεκινώντας από την καταστροφή του περιβάλλοντος και τον συνεχή αφανισμό διαφορετικών ειδών μέσα από την οικολογική καταστροφή ή ακόμα και από το πρίσμα της οικονομικής κρίσης που είναι προφανώς αλληλένδετα. Το 2017 δημιουργήθηκε το πρότζεκτ του General Ecology, που αφορά την πολυπλοκότητα των σχέσεων μεταξύ των ειδών, την σχέση μας με το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή. Δουλεύοντας με καλλιτέχνες και επιστήμονες αντιλαμβανόμαστε την οικολογία ως τρόπο ζωής και σκέψης. Δεν αναδεικνύουμε μόνο την δουλειά καλλιτεχνών που αφορά το περιβάλλον, αλλά επιθυμούμε να αλλάξουμε και εμείς οι ίδιοι ως θεσμός και επιμελητές. Και αυτό γίνεται αν καταλάβουμε πως δεν είμαστε μονάδα, αλλά κομμάτι ενός οικοσυστήματος. Οι καλλιτέχνες έχουν την ιδιότητα να φαντάζονται ξανά τον κόσμο. Φτάνουμε στο σήμερα, στην επέτειο του Serpentine Marathon και την αφιερώνουμε στην κλιματική αλλαγή που χωρίς αυτό το πρίσμα δεν μπορεί κανείς να φανταστεί την εικόνα του μέλλοντος μας. Το Back To Earth ένα πρόγραμμα διαφορετικό από τα συνηθισμένα, προσκαλεί πάνω από 70 καλλιτέχνες να συνεισφέρουν ένα έργο που συνδέεται με μια πραγματική εκστρατεία και δράση του περιβάλλοντος. Είχα την τύχη να μεγαλώσω κοντά στην τέχνη και σε πολλές εκφάνσεις της. Υπό αυτή την συνθήκη δεν σταματάω να επαναπροσδιορίζω τα νοήματα του κόσμου, να ανακαλύπτω νέους κόσμους άγνωστους πριν σε μένα και να συνδέομαι με περισσότερους και διαφορετικούς ανθρώπους. Πολύς κόσμος δεν έχει μια παρόμοια εμπειρία και θεωρεί ότι η τέχνη είναι για τους λίγους, ότι είναι κάτι το ακατανόητο, ότι η πρόσβαση σε αυτή δεν είναι ανοιχτή γι’ αυτούς και τα όποια νοήματα της δεν τους αφορούν. Η ανατροπή αυτής της συνθήκης είναι το κύριο μέλημα της δουλειάς μου και αισθάνομαι πολύ τυχερός να δουλεύω με ομάδες για τον ίδιο αυτό στόχο. Η τέχνη δεν είναι ένα σχόλιο ή μια καταγραφή της ιστορίας, αποτελεί επίσης ενεργό κομμάτι τους και άρα είναι ενεργό κομμάτι όλων μας. Πολλοί καλλιτέχνες εδώ και δεκαετίες καταπιάνονται με τα θέματα που συζητάμε σήμερα και όλο και περισσότεροι από δω και πέρα. Η φιλοδοξία μας είναι να υποστηρίξουμε το έργο της τέχνης και την δουλειά των καλλιτεχνών ειδικά σε επισφαλείς συνθήκες όπως αυτές που βιώνουμε και να τοποθετήσουμε τους καλλιτέχνες μαζί με όλους τους υπόλοιπους στο κεντρικό τραπέζι συζήτησης και δράσης για το περιβάλλον, για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και μαζί να δουλέψουμε για τον κόσμο που θέλουμε».

Ο πρώτος κύκλος ερωτήσεων έκλεισε με τον Χρυσόστομο Σταμούλη, καθηγητή Θεολογίας ΑΠΘ. «Για πολλούς αιώνες υπήρχε η αντίληψη ή μπορεί και να υπάρχει ακόμα, ότι ο άνθρωπος εφόσον είναι πλασμένος κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού είναι το περιούσιο είδος της δημιουργίας και άρα έχει δικαίωμα να επιβάλλει την θέληση και την δύναμη του σε έμψυχα και άψυχα όντα. Ισχύει αυτό θεολογικά; Ποιες είναι οι σύγχρονες θεολογικές απόψεις για το θέμα;» ρώτησε ο κ. Ανδρεαδάκης.

 Όπως εξήγησε ο κ. Σταμούλης «είναι αλήθεια πως κάποιες φορές υπήρξαν υπερτιμήσεις του ανθρώπου σε σχέση με την κτίση. Δηλαδή φτάσαμε στο σημείο να οδηγηθούμε σε μια οριστική ρήξη ανάμεσα στον άνθρωπο και την κτίση. Στην χριστιανική διδασκαλία, τόσο ο άνθρωπος όσο και η υπόλοιπη κτίση, που κάποτε ονομαζόταν άλογη κτίση, είναι δημιουργήματα του ίδιου Θεού πράγμα που σημαίνει ότι δύο οντολογικές κατηγορίες υπάρχουν στην θεολογία, το άκτιστο και το κτιστό. Ότι υπάρχει μέσα στην ιστορία και τον χρόνο και στον τόπο είναι κτιστό. Άρα εμείς δεν είμαστε κάτι διαφορετικό από την υπόλοιπη κτίση, απλά εντός της κτίσεως υπάρχει μια ιεράρχηση διαφορετικών θέσεων, προοπτικών και κατανοήσεων. Είναι σαφές ότι ο άνθρωπος δεν ταυτίζεται με το ζωικό ή το φυτικό βασίλειο διότι ο βαθμός της δικής του σκέψης, δημιουργικότητας, συλλογικότητας είναι πολύ μεγαλύτερος από τον βαθμό που έχουν τα ζώα για παράδειγμα. Παλαιότερα θεωρούσαμε ότι τα ζώα είναι μη έμψυχες οντότητες, αλλά τα ζώα βεβαίως και είναι έμψυχα, είναι ζωντανά όντα. Από την άλλη πλευρά για μεγάλα χρονικά διαστήματα πιστεύαμε ότι τα ζώα δεν έχουν λογικότητα που είναι το βασικό στοιχείο του κατ’ εικόναν και καθ’ ομοίωσιν του ανθρώπου σε σχέση με τον Θεό. Σήμερα οι επιστημονικές έρευνες μας δείχνουν ότι τα ζώα έχουν ένα βαθμό λογικότητας, όπως έχουν και ένα βαθμό δημιουργικότητας. Άρα η διαφορά πλέον μετατοπίζεται, όχι από την λογικότητα στην μη λογικότητα, αλλά στην διαφορά βαθμού λογικότητας. Και βεβαίως αυτή η διαφορά καθώς λένε οι επιστήμονες είναι πάρα πολύ μεγάλη. Αλλά σε κάθε περίπτωση είμαστε κομμάτι αυτής της κτιστής πραγματικότητας και δεν βρισκόμαστε έξω από αυτήν. Αν το κατανοήσουμε αυτό τότε καταλαβαίνουμε ότι ο κόσμος ολόκληρος είναι το φυσικό σπίτι του ανθρώπου. Άρα η σχέση με αυτό το σπίτι, είναι σχέση τιμής, σεβασμού και μια σχέση που κατανοεί ότι εντός αυτού του οίκου, του σπιτιού μας, του περιβάλλοντος, κατοικεί ο ίδιος ο Θεός. Υπάρχουν διάφορα κινήματα στον σύγχρονο χριστιανισμό τα οποία δείχνουν την παρουσία του Θεού στο σύνολο της κτίσεως, ίσως κάποιοι να θεωρούσαν παλαιότερα ότι ο Θεός δεν αποκαλύπτεται στην κτίση. Στην σύγχρονη θεολογία μπορούμε να μιλήσουμε για το ότι δεν είναι η κτίση Θεός, αλλά ο Θεός βρίσκεται παντού στην κτίση. Ο Θεός βρίσκεται σε κάθε μόριο αυτής της κτιστής πραγματικότητας. Ας μην ξεχνάμε ότι ο οικουμενικός πατριάρχης έχει χαρακτηριστεί ως πράσινος πατριάρχης, είναι αυτός ο οποίος έχει οργανώσει δεκάδες συνέδρια στο κέντρο των οποίων βρίσκεται το περιβάλλον μας. Η χριστιανική θεολογία στρέφεται εναντίον κάθε κίνησης η οποία βιάζει την κτίση. Ο οικουμενικός πατριάρχης εδώ και χρόνια έχει καθιερώσει την 1η Σεπτεμβρίου που είναι η αρχή του εκκλησιαστικού έτους, ως την ημέρα τιμής του περιβάλλοντος. Ακόμα και τα σταφύλια κύριε Μπουτάρη, τα προσφέρουμε στην εκκλησία προκειμένου να αγιάσει την σοδειά. Η εκκλησία δηλαδή αγιάζει τα σταφύλια, τα οποία έχουν και μια παραπάνω τιμή καθώς είναι αυτά που χρησιμοποιούνται για να γίνει η μεταβολή τους σε αίμα Χριστού. Τον 4ο αιώνα τέθηκε το ερώτημα γιατί η κτίση υπομένει τον άνθρωπο που την βιάζει και η κτίση απαντά υπομένω δια τους υιούς του Θεού, δηλαδή εκείνους τους ανθρώπους οι οποίοι έχουν μεγιστοποιήσει σε τέτοιο βαθμό την αγάπη τους η οποία χωρά τα πάντα. Άρα το οικολογικό μας πρόβλημα δεν είναι σημερινό πρόβλημα, αλλά ακολουθεί τον άνθρωπο από την πρώτη στιγμή της δημιουργίας. Απλά σήμερα η βιομηχανική εποχή έχει δημιουργήσει μεγάλες εντάσεις και ανισορροπίες εντός των οποίων χάνεται ο άνθρωπος».

Ο κ. Ανδρεαδάκης με αφορμή το ερώτημα του 4ου αιώνα και με συνδυαστικές ερωτήσεις του κοινού, έδωσε τον λόγο στον κ. Βουδούρη, ο οποίος επισήμανε πως «η έννοια Ανθρωπόκαινος δεν είναι ουδέτερη, έχει ένα πολιτικό πρόσημο. Πρέπει να επινοήσουμε ένα νέο μοντέλο ευημερίας όπου θα δίνει έμφαση στις πραγματικές ανάγκες του ανθρώπου, να συρρικνώσουμε εκείνη την οικονομική μεγέθυνση όπως την παραγωγή όπλων, για μια νέα σχέση με την φύση, με περισσότερα ποδήλατα, περισσότερα φεστιβάλ κινηματογράφου και θέατρα, λιγότερους πολέμους, περισσότερες νοσοκόμες. Αυτό το μοντέλο ευημερίας. Με αυτογνωσία να δει ο άνθρωπος αυτή την σχέση με την φύση, όχι ως κυρίαρχος αλλά σαν ένα δημιούργημα το οποίο συνυπάρχει με την φύση. Δεν έχει σημασία αν ονομάσουμε την εποχή Ανθρωπόκαινο. Σήμερα γίνεται κακή διαχείριση στον τομέα των υδάτων. Είτε έρθει η κλιματική αλλαγή, είτε είναι διαφαινόμενη, πρέπει να πάρουμε μέτρα σωστής διαχείρισης των υπόγειων υδάτων, είτε να προστατεύσουμε την ποσότητα τους, είτε την ποιότητα τους, κτλ.»

Την παρέμβαση της έκανε η κ. Αρχοντίδου επισημαίνοντας πως «αν επιλέξουμε να χρησιμοποιούμε τον όρο Ανθρωπόκαινος, είναι καπιταλιστικογενής και όχι ανθρωπογενής όρος. Ο καπιταλισμός, ωστόσο, δεν λειτουργεί δίχως αγορά και αν δεν υπάρχει αγορά δεν υπάρχει και νόημα για παραγωγή. Εδώ υπεισέρχεται και η έννοια της ατομικής ευθύνης. Θα πρέπει να αλλάξει ο τρόπος ζωής μας, αν θέλουμε να είμαστε σε αρμονία με την φύση. Για να μην δημιουργούμε αγορές για πράγματα και συνήθειες που χρειάζονται περισσότερη ενέργεια και άρα περισσότερη καταστροφή. Ψάχνουμε για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Για τρόπους να είμαστε πιο φιλικοί στο περιβάλλον, αυτό που, ωστόσο, δεν έχουμε δει είναι ότι η ενέργεια που ψάχνουμε για ανανεώσιμες πηγές είναι για να ανακαλύψουμε την ίδια ενέργεια ή ίσως και περισσότερη από εκείνη που έχουμε αυτή την στιγμή. Δεν έχουμε σκεφτεί ποτέ ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο ζωής μας ώστε να χρειαζόμαστε λιγότερη. Θέλουμε και την πίτα ολόκληρη αλλά και τον σκύλο χορτάτο. Είναι στο χέρι μας να γίνει αυτή η αλλαγή με ατομική ευθύνη και εκπαίδευση».

Όπως επισήμανε ο κ. Ανδρεαδάκης, «το αφιέρωμα στην Ανθρωπόκαινο συνδέεται με τις ημέρες της καραντίνας και της πανδημίας και με τα ερωτήματα της επόμενης μέρας. Βρεθήκαμε μπροστά σε αυτή την πρωτοφανή κατάσταση και τώρα θα προσπαθήσουμε να επιστρέψουμε στην κανονικότητα. Τι ακριβώς σημαίνει στροφή στην κανονικότητα; Σε ποια κανονικότητα;

Πάνω σε αυτό, ο κ. Στασινόπουλος σημείωσε: «Η επιστημονική κοινότητα με το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ότι μια πανδημία είναι ζήτημα χρόνου. Όταν σήμερα προσπαθούμε να καταλάβουμε από πού ήρθε ο κορονοϊός, από ποιο ζώο μεταφέρθηκε στον άνθρωπο και ποιο έθνος έχει την ευθύνη, δεν έχουμε μια συλλογική αντίληψη της οικολογίας και το πώς συνδεόμαστε με τον κόσμο. Συνεχίζουμε να σκεφτόμαστε τον άνθρωπο ως μονάδα και όχι ως ένα από τα πάρα πολλά είδη που υπάρχουν στο κόσμο. Η αντίληψη είναι μια κανονικότητα στην οποία δεν θέλουμε να επιστρέψουμε και εδώ και πάρα πολλά χρόνια, οι καλλιτέχνες έχουν παράξει σημαντικό έργο, και όπως βλέπουμε και μέσα από τα ντοκιμαντέρ του φεστιβάλ, όλο και περισσότεροι θα μιλάμε γι’ αυτό. Αν πρέπει να τρώμε ή όχι ζώα, ένας καλλιτέχνης που συμμετέχει στο πρόζεκτ Back To Earth είναι ο Gianfranco Baruchello, ιταλός καλλιτέχνης της arte povera που από την δεκαετία του ‘60 κάνει αυτή την εκστρατεία. Και η Cecilia Vicuña από την Χιλή που κάνει αγώνα από την δεκαετία του ’70 για την μεταφύτευση όλων των δέντρων και θάμνων που η ίδια έχει συντηρήσει σε σπόρους ως μέρος της καλλιτεχνικής της δουλειάς. Η κανονικότητα μου θυμίζει μια φράση που λέει ο Bruno Latour  στο τελευταίο του βιβλίο Down To Earth Politics In The New Climatic Regime, όταν σου τραβάνε το χαλί πρέπει να κοιτάξεις το έδαφος που περπατούσες όλο αυτό τον καιρό. Στην Ανθρωπόκαινο εποχή, όπου η επίδραση του ανθρώπου ορίζει το μέλλον της ανθρωπότητας, αυτό είναι το χαλί. Όλα αυτά προϋπήρχαν. Ήταν το έδαφος που περπατούσαμε. Σε αυτό το έδαφος δεν είμαστε μόνοι μας. Αυτή την κανονικότητα δεν την επιθυμώ».

Με την σειρά του ο κ. Σταμούλης, είπε ότι «αν η κανονικότητα της χθεσινής ημέρας ή της σημερινής, είναι εκείνη όπου έξι εκατομμύρια παιδιά δεν θα κάνουν στην ζωή τους ούτε ένα μπάνιο, το σύνθημα θα έπρεπε να είναι όχι επιστροφή αλλά ενάντια στην κανονικότητα».

Η κ. Αρχοντίδου έκανε μία ευχή, «να προστατέψουμε ουσιαστικά την φύση και όχι τον τρόπο ζωής μας. Ας δούμε όσα περισσότερα ντοκιμαντέρ γιατί η τέχνη λειτουργεί ως αφύπνιση για μια επιστροφή σε νέα κανονικότητα».

Ο κ. Βουδούρης, εξέφρασε την ευχή «για περισσότερα ποδήλατα, περισσότερα ντοκιμαντέρ και καλύτερη εκπαίδευση, καθώς έτσι θα επιτευχθεί η αυτογνωσία».

Σε ερώτηση σχετική με τον Πατριάρχη και για το μήπως θα έπρεπε να πιέσει τις κυβερνήσεις να κάνουν πράξη αυτές τις ενέργειες, και αν όλα αυτά περιορίζονται μόνο στον χριστιανισμό ή είναι και θέματα που έχουν και άλλες θρησκείες και κοινωνικές ομάδες, ο κύριος Σταμούλης απάντησε πως «ο χριστιανισμός και η ορθοδοξία δεν είναι μόνες στο κόσμο. Ο ινδουισμός, βουδισμός, το Ισλάμ έχουν θαυμάσιες προοπτικές για να υπάρξει μια ουσιαστική σύγκλιση. Άλλωστε, οι θρησκείες υφίστανται για να συγκροτούν την ενότητα των κοινωνιών, πράγμα που δεν συμβαίνει γιατί χρησιμοποιούνται από τις πολιτικές δυνάμεις για να εκφράσουν κάτι διαφορετικό. Εξουσιαστικότητα, δύναμη και πλεονεξία είναι οι λόγοι της αποτυχίας μας. Ο άνθρωπος αποτυγχάνει γιατί ζει στα όρια της πλεονεξίας. Κατά τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο η πλεονεξία είναι η μεγαλύτερη αμαρτία. Ζητώ τα πάντα και δεν με ενδιαφέρει τι γίνεται δίπλα μου. Όσο για τον Πατριάρχη δεν έχω την αίσθηση ότι μπορεί να πείσει φορείς και κυβερνήσεις για οποιαδήποτε αλλαγή. Ας μην υποτιμούμε την θεωρητική συμμετοχή στην λύση των προβλημάτων. Δεν είμαι υπέρ των επιστροφών σε μια εποχή, πρέπει να δημιουργούμε στην εποχή μας αυτό που μπορούμε να δημιουργήσουμε»

Ακολούθησαν ερωτήσεις του κοινού σχετικά με την βιομηχανία του κρέατος. Όπως ανέφερε ο κ. Ανδρεαδάκης, «στο περσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ, ο Λουί Ψυχογιός μας έλεγε ότι η παραγωγή αερίων από τις αγελάδες είναι πολύ σημαντικός παράγοντας στην κλιματική αλλαγή από ότι είναι πολλές βιομηχανίες. Μπορεί όντως η μείωση στην κατανάλωση κρέατος, να βοηθήσει στην καλυτέρευση της ζωής μας και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής;»

Ο κ. Βουδούρης απάντησε πως «για να παραχθεί ένα κιλό βοδινό κρέας απαιτούνται 15.000 λίτρα νερό. Αφορούν όλες τις ανάγκες του ζώου να τραφεί, και έτσι προτείνουμε σαν μέτρο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, δίαιτες που δεν σπαταλούν πολλούς φυσικούς πόρους». Την άποψη της κατέθεσε και η κ. Αρχοντίδου, λέγοντας «από την θέση ανθρώπου που έχει ταξιδέψει και έχει δει τις συνήθειες ανθρώπων που δεν διανοούνται να φάνε κρέας, μπορεί να τρώνε μόνο ρύζι και λαχανικά, αλλά και ως μητέρα, θα ήθελα να πω ότι όλα διαμορφώνονται από κάποιες συνήθειες και σκεπτικά που έρχονται από το παρελθόν. Να αναφέρω το παράδειγμα του γάλακτος. Σύγχρονες έρευνες ανατρέπουν το σκεπτικό ότι αν το παιδί δεν πιει γάλα δεν θα κάνει γερά κόκκαλα. Το γεγονός ότι τρώμε κρέας μπορεί να οφείλεται σε αυτά που μας έχουν μάθει οι γονείς μας. Είναι η νοοτροπία των ανθρώπων που ζούσαν στο παρελθόν. Το να τρως κρέας δεν είναι μόνο θέμα υγείας αλλά και status quo. Το θέμα της μάθησης είναι πολύ σημαντικό. Πρέπει να μαθαίνουμε όλα αυτά τα θέματα που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με το περιβάλλον».

Όπως επισήμανε ο Ορέστης Ανδρεαδάκης, «το θέμα της διατροφής και του περιβάλλοντος είναι πρωτίστως πολιτικό ερώτημα». Τον λόγο πήρε ο κ. Μπουτάρης, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η δραστική αλλαγή νοοτροπίας είναι το σημαντικότερο. Δεν θέλω να γυρίσω στην κανονικότητα που υπήρχε. Όταν αναπολήσουμε λίγο το δίμηνο που πέρασε, που ήταν οι πόλεις χωρίς κίνηση, χωρίς θόρυβο, θα πούμε μήπως κάναμε κάποιο λάθος μέχρι τώρα; Πρέπει να σκεφτούμε να αλλάξουν και οι πόλεις μας. Όταν ήμουν δήμαρχος είπα εχθρεύομαι το αυτοκίνητο, παρόλο που είμαι λάτρης του αυτοκινήτου. Δεν κατάφερα να αποκλείσω το αυτοκίνητο από την πόλη γιατί δεν είναι εύκολο. Να σκεφτούμε επίσης την υπερκατανάλωση. Μην βγαίνουμε στην αγορά και γεμίζουμε σακούλες. Τι να τα κάνω τα δεκαπέντε κοστούμια; Δυο-τρία έχω φτάνουν. Είναι μεγάλη παγίδα η υπερκατανάλωση».

«Η κλιματική αλλαγή δεν είναι ίδια για όλους τους ανθρώπους του κόσμου. Να την κρατάμε ως μέρος ενός συνόλου», επισήμανε ο κ. Στασινόπουλος. Ο κ. Μπουτάρης ανέφερε πως «οι γεωλόγοι είχαν αποφασίσει για λόγους πρακτικούς για να συνεννοούνται να χωρίσουν τα τέσσερα δισεκατομμύρια χρόνια που είναι η ζωή του πλανήτη μας, σε διάφορες περιόδους που έχουν κοινά χαρακτηριστικά. Η δραστηριότητα του ανθρώπου πάνω στον πλανήτη δημιουργεί εξάντληση των ορυκτών, είτε των μετάλλων, ή καταστροφή των δασών ή δημιουργία μεγάλων πόλεων που έχουν τεράστια προβλήματα. Εμένα δεν με ενοχλεί πολύ ο κορονοϊός με την λογική ότι τέτοιες επιδημίες είχαμε από παλιά, εκατοντάδες εκατομμύρια έχουν πεθάνει, θα βρεθεί κάποια στιγμή και το φάρμακο αντιμετώπισης και θα προκύψει μετά από χρόνια και κάποιος άλλος ιός. Αυτή είναι η κατάσταση, γιατί ένα από τα χαρακτηριστικά της ύπαρξης του ανθρώπου είναι η βία. Αφού ξεπεράσαμε το πρόβλημα του να βρω τροφή, τι κάνω; Σκοτώνω. Η βία εκφράζεται σε πολέμους. Και η απληστία είναι ο λόγος αυτής της βίας. Αυτή την στιγμή πάνω από 800 εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο δεν ξέρουν αν θα έχουν τροφή  και νερό. Από την άλλη πλευρά, στην ευρωπαϊκή ένωση δημιουργούνται τεράστιες ποσότητες τροφίμων που πετάγονται. Αυτό που μάθαμε από τον κορονοϊό είναι ότι πρέπει να υπάρχει ένας διεθνής οργανισμός που θα ασχολείται με τέτοιου είδους πράγματα, να έχουμε μια ίδια αντίληψη για το πώς αντιμετωπίζονται οι ιοί. Πρέπει να δώσουμε βάρος στην υγεία και στην παιδεία. Βλέπω τα εγγόνια μου, δεν θέλουν να πάνε σχολείο. Πως θα κάνουμε τα παιδιά να θέλουν να πάνε στο σχολείο; Να είναι τα σχολεία πιο φιλικά προς τα παιδιά. Το μεγαλύτερο πρόβλημα επίσης είναι να υπάρχει μια ισορροπημένη καλλιέργεια τροφίμων».

Η υπερκατανάλωση των τροφίμων και το αν είναι αναγκαία η χορτοφαγία ήταν μερικά ακόμη από τα ερωτήματα του κοινού που παρακολουθούσε με ενδιαφέρον την συζήτηση. «Μήπως η Ανθρωπόκαινος είναι μια προειδοποίηση και όχι μια επιστημονική τεκμηρίωση;» ρώτησε τους καλεσμένους της συζήτησης ο κ. Ανδρεαδάκης.

Σύμφωνα με τον κ. Βουδούρη «είναι μια προειδοποίηση άσχετα αν καθιερωθεί σαν όρος. Πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε την σχέση μας με την φύση, να φτιάξουμε έξυπνες πόλεις, όχι των 26 εκατομμυρίων όπως είναι η Σαγκάη. Δημιουργεί τεράστια προβλήματα σε διαχείριση πόρων και περιβάλλοντος κάτι τέτοιο». Προέτρεψε επίσης τους θεατές να δουν ταινίες που καταπιάνονται με όλα αυτά τα θέματα.